Eğitsel Oyun Kavramı ve Doğuşu

Oyun özgür bir eylemdir. Bilinçli olarak günlük hayatında dışında kalır. Ciddi bir iş olarak oyuncu kendini oyuna verir.
Oyun eyleminde maddi bir kazanç, bir kar, bir çıkar beklenmez.
Kendi yer ve zaman sınırlaması, belirlenmiş kuralı ve düzeni vardır.
Toplumsal öbekleşmeyi kolaylaştırır.

Doğuşu

İnsan önce taklit yoluyla doğa ve hayvan sesleriyle jest ve mimiklerle kendini ifade etti.
Taklitle oyun bugün köy seyirlik

oyunlarında ve sanatsal oyunlarda yoğun olarak kullanılmaktadır.
Oyun ilk insanın karşılaştığı sayısız olayların ve dikkatle, özenerek izlediği hareketlerin aynı tempoda taklidi sonunda doğar.
Dinsel şenliklerle gelişen oyun, bayramlar, yıl dönümleri, asker uğurlama, nişan, düğün v.b.özel günlere yayılmıştır.

OYUNUN YAPISAL TEMELLERİ

1-Tanımı
*Değişik bilim adamları oyunu fiziksel, psikolojik ve sosyal açıdan tanımlamıştır.
-Beden eğitimi ve spor açısından,
A)Oyun çocukların boş zamanlarında sadece dinlenme yoluyla,üretim çabası olmadan eğlenmelerini sağlayan bir eylemdir.
B) Oyun,bedensel, zihinsel gelişimi amaçlayan, dikkat,rastlantı ve beceriye dayanan;tat veren bir tür yarıştır.
C) Bağlayıcı kuralları olan, amacını kendi içinde taşıyan, bilinç ve gerilim duygusunun eşlik ettiği gönüllü bir etkinlik ve uğraşıdır.
D) Maddi bir çıkar sağlamayan, gönüllü katılım yoluyla toplumsal grup oluşturan, katılanların tümünü etkisi altına alan eğlenceli bir etkinliktir.
E) Belirli zaman ve fiziki şartlar içinde,kararlı ve üretilebilir bir etkinliktir.

2- Oyunun yapısal temelleri.
*Fiziksellik:Oyunda motor hareketleri ve koordinasyon durumudur.
*Sosyallik:Oyun arkadaşları ile kurulan ilişkilerin tümüdür.
*Kavramsallık:Oyundaki farklı karakterdeki rollerin üslenilmesidir.
*İsteklilik: Oyuna katılmadaki arzu ve istektir.
*Keyiflilik:Şaka, kızgınlık ve değişik hareket tarzlarına girilmesidir.

OYUNLARIN SINIFLANDIRILMASI
1-Oyun karakterine göre
2-Seçme ve oynanmadaki etkilerine göre
3-Oyuncu sayılarına göre
4-Oynama düzenlerine göre
5-Araçlara ve gereçlere göre
6-Oynanma-oynatılma amaçlarına göre
1-OYUN KARAKTERİNE GÖRE
Taklit Oyunları

Mücadele oyunları

Basit sportif oyun formları oyunları
2-SEÇME VE OYNAMADAKİ ETKİLERİNE GÖRE
Yaş gruplarına göre
Oyunların oynandıkları alanlara göre
Oyundaki oyuncu sayılarına göre
Oyunların oynanma düzenlerine göre
Kullanılan araç gereçlere göre
Oynama-oynatma amaçlarına göre

3-OYUNDAKİ OYUNCU SAYILARINA GÖRE
Ferdi oyunlar
a)Ferdin ferde karşı olduğu oyunlar
b)Ferdin gruba karşı olduğu oyunlar
İkili Oyunlar
Grup oyunları
4-OYNAMA DÜZENLERİNE GÖRE
Çizgi oyunları

Daire oyunları

Dağınık düzen oyunları
5- KULLANILAN ARAÇ-GEREÇLERE GÖRE
Araçlı oyunlar

Araçsız oyunlar
6-OYNANMA-OYNATILMA AMAÇLARINA GÖRE
Eğlence ve boş zaman faaliyeti olarak

Eğitim aracı olarak

Sağlık amaçlı oyunlar
EĞİTSEL OYUNLARIN MOTORİK ÖZELLİKLERİN GELİŞMESİ ÜZERİNE ETKİSİ
Kuvvet gelişimi
Sürat gelişimi
Dayanıklılık gelişimi
Esneklik-hareketlilik gelişimi
Koordinasyon-beceri gelişimi
Oyunun kuvvet gelişimine etkisi
KUVVET:Bir dirençle karşı karşıya kalan kasların kasılabilme yada bu direnç karşısında belirli bir ölçüde dayanabilme yeteneğidir.
Her oyunda kuvvet öğesi vardır.Bazen kendi vücut ağırlığına,bazen karşı oyuncuya yönelir,bazen de araçlara karşıdır.
Ağırlık artırılabilir,tekrar sayısı fazlalaştırılır,mesafe uzatılabilir
Oyunun sürat gelişimine etkisi
SÜRAT: Sinir-kas sisteminin yüksek hızda kasılmasıyla bir direnci yenebilme yeteneğidir.
Kısa mesafeli yüksek hızda koşu oyunlarıdır.Stafet yarışları formundadır.
Saha büyütülebilir,hız artırılabilir,kurallar değiştirilebilir.
Oyuncular oyuna dinlenmiş pozisyonda başlamalıdır
Oyunun dayanıklılık gelişimine etkisi
DAYANIKLILIK:Uzun süren sportif yüklenmelerde yorgunluğa karşı koyabilme yeteneğidir.
Bütün spor etkinlikleri için dayanıklılık geliştirilmelidir.Çekici bir oyun yorgunluğu geri plana iter.
Mesafe ve oyun alanı büyütülebilir.Süre uzatılabilir,araç sayısı artırılabilir,tekrar sayısı fazlalaştırılabilir.
Oyunun esneklik-hareketlilik gelişimine etkisi
ESNEKLİK VE HAREKETLİLİK:Hareketleri eklemlerin izin verdiği oranda geniş bir açıda yapabilmektir.
Esneklik ve hareketlilik her fiziksel nitelikli oyunda vardır.
Oyun içine çeşitli engeller konularak oyundaki etkinlikleri artırılabilir.
Oyunun koordinasyon ve beceri gelişimine etkisi
KOORDİNASYON VE BECERİ: Hareketin uygulanmasına katılan iskelet kasları,eklem bağları ve eklemler ile merkezi sinir sistemi arsındaki işbirliğidir.
Karmaşık nitelikli oyunlar düzenlenebilir.Koşma,sıçrama,atma-tutma,Araç ve engellerle süslenmiş oyunlar düzenlenebilir.
Beden eğitimi ve sporda oyunun kullanım alanları
Hazırlık amacıyla (ısınma)
Dinlenme amacıyla (soğuma ve toparlanma)
Beden eğitimi dersi ana bölümünde öğretim amacıyla.
Spor eğitiminde antrenman amacıyla. Dinlenme amacıyla (soğuma ve toparlanma)
Hazırlık amacıyla oyun
Solunum ve dolaşım sistemini ana bölüme hazırlamak
Kas,tendon ve eklemleri yumuşatmak, hareketliliklerini artırmak, sakatlıklardan korunmak
Basit figürleri oyun içinde vererek ana bölümde daha karmaşık aşamaya geçmek.
Çalışmaya zevk içinde ve katılımı sağlamak, ön motivasyonda kullanmak
Dinlenme amacıyla oyun.
Ana bölümde; yoğun bir yüklenmenin ardından organizmanın normale dönmesi için
Antrenman sonunda;
*Çalışmanın bitiriş safhasında oyunla pekiştirilmesi
*Neşe sağlamak, bir sonraki çalışmaya istek duymak
*Aktif olarak dinlenme ve normale dönme için
Beden eğitimi dersi ana bölümünde oyun
Oyunla çalışmalar renklendirildiğinde, katılım uzun süreli ve zevkli olur.
Yeni konular öğretiminde oyun kullanılabilir.
Sportif formlar ve geliştirilmek istenen özellikler oyunla verilebilir.
Spor eğitimi – antrenmanda oyun
Zevk ve mücadele ön plandadır. Rekabet, kazanmak ve kaybetmek çok önemlidir. Her şey kazanmak içindir.
*Oyun temel ve yardımcı motorik özellikleri geliştirmek, Koordinasyonu sağlamak, teknik becerileri geliştirmek, çalışmaların çekicilik ve süreklilik kazanmasını sağlamak amacıyla kullanılır.
Oyunun planlanması ve oyun seçimi
Çalışma sonunda fizyolojik, psikolojik ve sosyolojik yönden ne kazandırıyor, belirlenmelidir.
Oyuncuların yaşı, fiziksel kapasitesi ve cinsiyeti göz önünde bulundurulmalı.
Yer ve zaman seçilen oyuna uygun olmalıdır.
Araç gereçler oyun planına alınmalı ve önceden hazırlanmalıdır.
Süre bıktırmayacak uzunlukta olmalıdır.
Oyunun öğretimi
1)Bir oyun planı hazırlanmalıdır.
2)Oyun oynatılmadan oynatan tarafından iyice öğrenilmelidir.
3)Oyun materyalleri önceden hazırlanıp oyun öncesi araç-gereç tanıtılmalıdır.
4)Oyunu anlatırken herkesin duyabileceği bir konuma geçilmelidir.
5)Kuralların hepsi başta değil, sırası gelince anlatılmalıdır.
6)Oyuna başlamadan önce oyunun anlaşılıp anlaşılmadığı sorulmalıdır.
7)Gerekirse oyun çizilerek açıklanmalıdır.
8)Oyunda avantaj sağlayan hususlar mutlak belirtilmelidir.
9)Düdüğün önemi anlatılmalıdır.Oyuna düdükle başlanır, duraklatılır.
10)Oyunda varsa grup lideri veya ebenin görevleri açıklanmalıdır.
11)Oyun öğretiminde mutlaka deneme yapılmalıdır.
12)Gereksiz açıklamalar ve oyalanmalarla zaman kaybedilmemelidir.
13)Başlangıç için kolay oyunlar seçilmelidir.
Oyunun yönetimi
1)Oyunun niteliğine göre ebe veya grup lideri seçilmeli.Bunlar sıkça değiştirilmelidir.
2)Grup ve çift oluşturulurken güç dengesi göz önünde bulundurulmalıdır.
3)Oyunun yapısına göre diziliş seçilmelidir.
4)Kavranabilmesi için oyuna bilenlerle başlanmalıdır.
5)Grupların seçilebilmesi için değişik renkte alet ve giysi kullanılmalıdır.
6)Oyunun kurallarına ihlal edenler cezalandırılmalıdır.
7)Oyunda ödülde olmalıdır.En iyi ödül alkıştır.
8)Bazen oyunu yöneten de oyuna katılmalıdır.
9)İlgi düşüklüğü belirdiğinde oyun değiştirilmelidir.
10)Oyunda bağrışma ve gülüşmelere izin verilmelidir.( Destek amaçlı)
11)Çok fazla rekabetten kaçınılmalıdır. Yoksa güçlü zayıfların takımına geçmez.
12)Eleme yönteminin yerine, Hata yapana ceza puanı verilerek oynanmalıdır.
13)Kaybeden gruba destek verilmelidir. Ama açıktan taraf olunmamalıdır.
14)Oyuncuların zavallı duruma düşmelerine izin verilmemelidir.(Zayıf ve şişmanlar)
15)Elemeli oyunlarda; Oyun birkaç kişi kalıncaya kadar devam ettirilmelidir.
16)Oyuncu sayısı fazla ise dönüşümlü olarak herkes oyuna katılmalıdır.
17)Düdük iyi kullanılmalı.Oyunu başlatan ve bitiren düdük olmalıdır.
18)Emniyete dikkat edilmelidir.
*Kayma ve düşmeler, Çarpışmalar, Oyun alanı sınırları(duvar v.b), Araçlar(ağırlık, uzunluk v.b)

OYUNUN ÇEŞİTLENDİRİLMESİ

Oyunun lideri oyundan soğuma başladığını hissettiği ve ilginin azalmaya başladığını saptadığı zaman oyunu değiştirmeli yada oyunda değişiklik yapmalıdır.Değişiklikler basitten karmaşığa, hafiften ağıra doğru yapılmalıdır.
Yapılabilecek değişiklikler
*Ebe sayısını artırıp-azaltma
*Ebeleme yöntemini değiştirme
*Oyun alanını daraltıp-genişletme
*Koşulacak mesafeyi uzatıp-kısaltma
*koşu yerine değişik yol alma(Sıçrama,tek ayak koşu)
*Oyunu eşlerle oynama
*Toplu oyunlarda sayıyı yükseltme
*Beceri ve kuvvet oyunlarında hareketin tekrar sayısını artırma
*Kuvvet oyunlarında yük oranını değiştirme
*Oyuncuları değiştirme, dönüşümlü oyuncu alma
*sayı oyunlarında; sayı kaydetme yöntemini değiştirme
*Topla oynanan oyunlarda top sayısını artırma
*Sağlık topuyla oyunlarda, tekrar sayısını artırma veya mesafeyi artırma

OYUNDA DİSİPLİN -CEZA VE ÖDÜL
DİSİPLİN:

Oyun sırasında karşılıklı sevgi ve saygıya dayanan davranışların tümüne disiplin denir. Oyun düzenine uymama, kuralları hiçe sayma disiplinsizliği ortaya koyar.
Oyun disiplini öncelikle oyun kurallarına uyum, oyuna katılanların eşit tutulması ve herkesin oyundan aynı oranda yararlanması prensibine dayanır.

CEZA:

Oyunda ceza aslında iyi kullanılırsa ikinci bir oyun niteliği taşır. Bu nedenle bir ceza form olarak eğlenceli, neşeli ve komik olmalıdır.Ceza özünde bir amaç değil; oyuna heyecan katmak, disiplini sağlamak, öğrenciye başarı, galibiyet zevkini tattırmak için uygulanan bir araç olmalıdır.

Örnek olabilecek bazı cezalar:
İnsan veya hayvan taklitleri
Şiir, masal, fıkra, şarkı söylemek
Kısa mesafeli değişik formda yürüyüş veya koşular
Sınıfı, bahçeyi temizlemek, sulamak
Çiçekleri, ağaçları ve fidanları sulamak
Susayanlara içecek su getirmek
Tek ayak üzerindeyken ayakkabı ve giysi çıkarıp giymek
Ayna olmak (Karşıya geçen birini taklit etmek)

ÖDÜL:

Oyunda sadece cezalandırma değil ödül de gereklidir. Kazanan bizzat lider tarafından ilan edilip duyurulmalıdır. Ödül genellikle kazanan takımın alkışlanmasıdır. Bazen de BRAVO denilerek kutlama yapılabilir. Bunu kaybeden takım hep bir ağızdan yapar.

LİDERLİK

Oyunda liderlik iki çeşittir;
Oyunun liderliği
b) Oyundaki grupların liderliği
*Her oyunda bir lidere ihtiyaç vardır
*Çocukların kendi aralarındaki eğlence nitelikli oyunlarda lidere ihtiyaç duyulmaz
*Liderlik yeteneği bir gruba girip, çalışmayla ortaya çıkar
*Liderlik deneyim ve çalışmayla gelişir.
*Liderlik bir yetenek işidir.

LİDERİN KİŞİSEL ÖZELLİKLERİ

-Tarafsız ve adildir
-Espiri yeteneği vardır
-Grupla beraber oynar ve oyuna katılır
-Oyundaki her kişiyle ilgilenir
-Neşeli bir mizaca sahiptir
-Sabırlıdır, ani öfkelenmez
-İyi işi över, başarıyı metheder
-Zayıf olanları cesaretlendirir
-Oyuna uygun şekilde giyinir
-Her zaman yardım etme isteğindedir
-Zamanı iyi kullanır ve uyar
-Naziktir
-Çeşitli alanlara ilgilidir

EĞİTSEL OYUNLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Oyun planının değerlendirilmesi
Oyuna katılanların değerlendirilmesi
Öğretmenin kendini değerlendirmesi
1-Oyun planının değerlendirilmesi
Oyun amaçlanan eğitsel değere ulaştı mı?
Oyuncuların yetenek seviyesine ne derece uygundu?
Oyunun yeri ve zamanı, oyunla ve amaçla uyumlumu muydu?
Oyun için araç- gereç yeterli miydi?
Planda belirtilen oyun oynama süresi doğru muydu?
2- Oyuna katılanların değerlendirilmesi
Oyundan yeterince faydalanıldı mı?
Neşe ve ilgi içersinde oynandı mı?
Oyun algılanıp, gerçekleştirilebildi mi?
Oyundaki sevgi-saygı ortamı nasıldı?
Araç ve gereç kullanabilme özelliği nedir?
Kurallara uyma alışkanlığı var mı?
Arkadaşlık kurma özelliğine katkı yapabildi mi?
Liderler görevlerini yapabildi mi?
İlgisiz öğrenciler var mıydı, neden?
Kurallara bağlı kalarak, kendilerine ve takımlarına avantaj sağladılar mı?
3- Öğretmenin kendini değerlendirmesi
Oyun planını ve oyun seçimini doğru yapmış mıyım?
Oyunun öğretimini tam olarak yapabildim mi?
Oyunun yönetilme özelliklerini gerçekleştirebildim mi?
Oyundaki disiplin, ceza ve ödüller ne kadar doğruydu?
Oyunda ortaya çıkan ani problemleri ne kadar çözebildim mi?
Fiziksel engellilerde eğitsel oyun
Liderdeki özellikler
Duygusal olmamalı
Yapılabilir davranışlara yer vermeli
Uygun oyunlar geliştirebilmelidir
Görülen sıkıntılar
Yardımsız ayakta durabilmek
Kolayca yürümek ve koşmak
El hareketlerini kontrol edebilmek

EYÜP SABRİ YILMAZ
Koordinatör Formatör
Beden Eğt. Öğr.
Eğitsel Oyunlar Slaytından alınmıştır

Kaynak : www.bedenegitimci.org

BENZER YAZILAR:

1. Kuvvet geliştirici eğitsel oyunlar Kuvvet geliştirici oyunlar/Eğitsel oyunlarÇökmeli Top Atma OYUNUN AMACI VE EĞİTSEL DEĞERİ:Kuvveti GeliştirirOYUNUN AÇIKLAMASI:Oyun alanına 3-5 m mesafeli...
2. Basketbol branşı eğitsel oyunlar BASKETBOL OYUN NO:1 OYUNUN ADI:Eğlence Diyarı OYUNUN YERİ: Salon veya Bahçe OYUNUN ARAÇ VE GERECİ:Basketbol Topu OYUNUN...
3. Çabukluk geliştirici eğitsel oyunlar OYUNUN ADI:Tuttum Dur Oyun OYUNUN AMACI VE EĞİTSEL DEĞERİ:Çabukluğu GeliştirmeOYUNUN AÇIKLAMASIairenin ortasında elinde top olan bir oyuncu...
4. Koordinasyon geliştirici eğitsel oyunlar OYUNUN ADI: Pas Yarışı OYUNUN AÇIKLAMASI:Eşit sayıdaki gruplar derin kolda tek sıra olurlar ve birer kaptan seçerler....
5. Beceri gerektiren eğitsel oyunlar OYUNUN ADI: Saldıran Top OYUNUN AÇIKLAMASI:Oyuncular iki takıma ayrılır. Bu takımlar oyun sahasının iki dip çizgisine dizilirler....