Hakemlikte Kontrasyonun Sağlanması

Alan RICHARDSON 1978-1998 yılları arasında FIBA hakemi olarak görev yapmıştır. 1996-2000 yılları arasında FIBA klinik eğitmenliği yapmıştır. 2000 yılından bu yana Euroleague Hakem Departmanında Teknik Danışman olarak görev yapmaktadır.

KENDİ TARZINIZINIZI BİLİN
- Her hakemin kendine özgü konsantrasyon tarzını tespit etmesi gerekir.
- Bazı hakemler tamamen yalnız kalmayı tercih ederlerken, bazıları diğerleriyle etkileşim içinde olmayı seçer.
- Hakemler ihtiyaç duyduklarında başvuracakları bir tarz geliştirmelidirler.
- Odaklanma ve yoğunlaşma, alışkanlık haline gelmek için sık tekrarlanması gereken becerilerdir.
- Konsantrasyonları bozulduğu zaman hakemlerin stresle başa çıkabilmesine zihinsel alışkanlıkları yardımcı olur.
- İdeal performansın sağlanması alışkanlıktan deneyime doğru otomatikleşerek gelişir.
- Hakemler sakin ve özgüvenli olmalıdır. Fiziksel ve zihinsel alışkanlıklar çalışa çalışa ve maçlara hazırlana hazırlana, haftalar içinde gelişecektir.

BİR GEÇİŞ BÖLGESİ OLUŞTURUN
- Hakemler farklı ev yaşantılarından ve farklı hayat tarzlarından çıkarak maçlara ve antrenmanlara gelirler.
- Bu farklı kişilikler, hakemlikte ihtiyaç duyulan odaklanma ve yoğunlaşmayı sağlayabilmelidirler.
- Maça geldiklerinde yaşam tarzlarının oluşturduğu bireysellikten kurtularak, uyumlu bir takımın mensubu olacak şekilde konsantre olmalıdırlar.

HEDEFLER OLUŞTURUN
- Hakemler antrenman ve maçlardan asıl olarak ne beklediklerini zihinlerinin ön kısmında tutmalıdırlar.,
- Amaçların net olarak belirlenmesi hakemlerin:
öncelikler üzerinde yoğunlaşmasını,
dalgınlıkların ortadan kaldırılmasını,
maç için gereken yoğunlaşma ve disiplinin oluşmaya başlamasını sağlar.
- Her bir hakem kendi hedeflerini oluşturup, konsantrasyonunu sağlayabileceği gibi, eğitmen ve mentörler de antrenman seansları için hedefler oluşturup, maçlarda istenen amaca ulaşmaya yardımcı olabilirler. Tüm bunlar hakemlerin konsantrasyon metotları oluşturup geliştirmesine yardımcı olacaktır.

GEVŞEYİN VE ENERJİNİZİ KORUYUN
- Konsantrasyon sağlanması yorucu bir iştir. Bu nedenle hakemler maça maksimum enerji ile gelmelidir.
- Uluslar arası maçlarda hakemler maçın oynanacağı yere 24 saat önce ulaşmalıdırlar.
- Ulusal (yerel) maçlarda pek çok hakem maça doğrudan evden yada işten çıkıp gelmekte, hazırlanmak için sadece bir saatleri kalmaktadır.
- Hakemlerin iş hayatlarından süre gelen bir disiplinleri var olabilir. Maç için yeterice sakin ya da zihinsel olarak hazır olmayabilirler.

HER ZAMAN HAZIR OLUN
- Hakemlerin konsantrasyon sağlama şekli, maçlarda onlardan neler beklendiği üzerine kurulmalıdır.
- Bu nedenle maç öncesi konuşma çok önemlidir ve hakemlerin her birinin oyunun öncelikleri üzerine yoğunlaşması ve bir çözüm bankası oluşturmalarını sağlar.
- Çözüm bankası oyun içinde çıkabilecek herhangi bir soruna karşı etkili çözümler bulmayı sağlar.
- Beklenmeyeni bekleyin ve onunla baş etmeye hazır olun.

ODAKLANMA VE YOĞUNLAŞMA
- Görevinizi iyi bilin. Hakemler maçtan önce nasıl bir işbirliği yapılacağı ve performans gösterileceği konusunda fikir birliği sağlamalıdır.
- Diğer görevlilerin ( oyuncu – antrenör – masa görevlisi) görev ve sorumluluklarını iyi anlayın.
- Ekibinizdeki diğer hakemleri iyi tanıyın, güçlü ve zayıf yönlerini bilin ve konsantrasyon için öncelikleri tanımlayın.
- Mutlaka maç öncesi konuşma yapın.

MAÇ ÖNCESİ KONUŞMA
- Maç öncesi konuşma, her hakemin konuşarak odaklanma ve yoğunlaşmalarını ne zaman ve nereye yapacaklarına (toplu yada topsuz alan) zihinsel ve fiziksel olarak hazırlanmalarını sağlar.
- Bir oyun planı hazırlayın. Eğer hakem oluşabilecek bir sorunla başa çıkmaya hazırsa, kendi konsantrasyonunu sağlayabileceği bir çerçeve edinmiş olacaktır.
- Hakem maçı önceden gözünde canlandırmalı, zihninde oynatmalı ve kişisel konsantrasyonunu sağlayarak bir strateji belirlemelidir.

UYARILMA (HEYECAN) DURUMUNUN KONTROLÜ
- Hakemler uyarılma (heyecan) durumlarını kontrol etmeli ve düzenleyebilmelidir.
- Çok fazla uyarılırsa zihinsel olarak kontrolden çıkıp enerji kaybedebilirler. Çok az uyarılma olursa gereken yoğunlaşmayı ve konsantrasyonu ve tabi ki eforu sağlayamazlar.
- O anki zihinsel durumlarına bağlı olarak hakemler şunları yapabilirler;
Yetersiz uyarılma (heyecan) durumunda fiziksel aktivite, yüksek enerjili düşünme, kendi kendiyle konuşma, motivasyon sağlayıcı müzik yada video vb. yöntemlerle kendini motive edebilir.
Ya da
Aşırı uyarılma (heyecan) durumunda yavaş ritimli nefes alıp verme ile kalp ritmini düşürme, gevşeme egzersizleri, gülümseme vb. yöntemlerle kendini sakinleştirebilir.

MAÇA KONSANTRE OLMAK
- Basketbolda konsantrasyonu bozabilecek pek çok olayla karşılaşılabilir.
- Eğer hakem güçlü bir zihinsel disipline sahipse ve kriz anında düşüncelerini kontrol edebiliyorsa bu konsantrasyon kaybını asla yaşamaz.
- Hakemlerin zihinsel disiplini sağlayabilecekleri ve düşüncelerini kontrol altına alabilecekleri bazı yöntemler vardır.

ANKSİYETE (ENDİŞE – STRES) YÖNETİMİ
- Bütün hakemler endişe hissederler, ama başarılı hakemler bununla nasıl baş edeceklerini bilirler.
- Endişe maç sırasında ortaya çıkarsa -ki bu genelde bir hata yada çok tepki çeken bir karardan sonra oluşur- hakemler kendilerini toparlamak için;
nefes alış verişlerini düzenlemeli
gerginliği vücutlarından atmalı
kendi kendine olumlu konuşmalar (telkin) yapmalı
endişenin vücudu terk etmesine izin vermeli
oyunla ilgili amaçlarını gözden geçirip kendini yeniden aktive etmelidir.

PERFORMANSIN GELİŞTİRİLMESİ
- Bir maçın önemi arttıkça ortaya koyulacak olan performansında daha iyi hale getirilmesi gerekir.
- Hakemliğe yıllarını verenler, herhangi olumsuz bir durumla başa çıkabilecek iyi bir hafıza bankası oluşturmuşlardır.
- Yaşı yada deneyimi ne olursa olsun bütün hakemler performanslarını arttıracak bir yöntem oluşturmalıdırlar.
- Performansın otomatikleştirilmesi düşünme ihtiyacını ortadan kaldıran bir zihin kontrolü yöntemidir.

PERFORMANS TETİKLEYİCİLERİ KULLANMAK
- Hakemler maç sırasında özellikle de yorulduklarında zihinsel düşüşler yaşayabilirler. Bu durumda tekrar oyuna odaklanabilmek için kendilerini telkin edip, minik fiziksel aktivitelerle kendilerine gelmeye çalışmalıdırlar.
- Hakemler maçın kilit noktalarında sözlü iletişimle birbirlerini konsantre etmeye çalışmalıdır.

DALGINLIĞIN KONTROL ALTINA ALINMASI
- Konsantrasyon kaybı zihinsel disiplinin kaybolmasına bağlıdır ve dalgınlığı ortaya çıkarır.
- Maçta dalgınlıkların olabileceği önceden sezilmeli ve buna karşı hazırlıklı olunmalıdır.
- Maça iyi hazırlanmış olan hakemler, fanatik seyircilerin alaylı bağırmalarına kulaklarını tıkayabilirler.
- Hakemler oyunun kontrol edilemez elemanlarından çok (seyirci, elektronik aksam) kontrol edilebilir elemanlarına yoğunlaşmalıdır.

ŞU AN DA KALABİLMEK
- Total odaklanmanın anlamı şu an ve bu mekana kilitlenmektir. Ancak hakemler önceki bir kararla ilgili endişe yada suçluluk duygusundan dolayı zihinsel bir düşüşe geçmiş olabilir.
- Geçmiş yada geleceği düşünerek zihnin sonuçları sezinlemesinden her zaman kaçınılmalıdır.
- O anki sürece dikkat edip, her olay için olayın daha da büyümesini beklemeden konsantre olarak,  şu an üzerinde odaklanın. Bunun sonuçları üzerinde değil. Bu şekilde olayın sonucu da kendiliğinden düzene girmiş olacaktır.

YORGUNLUĞU YENMEK
- Konsantrasyonun en büyük düşmanı yorgunluktur. Zihinsel yorgunluk, fiziksel yorgunluk yada her ikisi birden.
- Hakem formda olmak için sürekli olarak egzersiz yapmalı, fiziksel ve zihinsel enerjisini koruyarak bir maçı nasıl yürütebileceğini bilmelidir.
- Hakemler etkin bir şekilde konsantre olup tam odaklanma, yarı odaklanma yada gevşek odaklanma arasında geçişler yaparken bir yandan da maçla ilgili her şeyi bilmeli ve her şeyin farkında olmalıdırlar.

KIRILMA ANLARI
- Basketbolun ritmik bir akışı vardır. Her takımın baskı yediği yada yaptığı, oyunun sonucunu belli edebilecek bir takım olaylarla noktalanabilecek bazı periyotlar bulunur.
- Hakemlerin bu kırılma anlarını önceden hissetmeyi öğrenmeleri ve bu anlarda tamamen odaklanıp hazır olmaları gerekir.
- Pek çok antrenör hakemlerin hata yaptıkları anları kırılma anı olarak kullanma eğilimindedirler.
- Kırılma anlarına şu örnekler verilebilir;
Hava atışında oyunu başlatan ilk temas
Maçın ilk faulü
İlk basket faul
Açık bir karar hatasından sonraki tepki anları
Uzun süren duraklamalardan sonra oyuna tekrar başlanan anlar
Bir teknik faul yada sportmenlik dışı faulden sonraki tepkiler
Çalınan yada çalınmayan atış hali faulleri
Son dakika içindeki şarj  blok kararları
Maçın son sayı girişimindeki saat  sinyal hataları

KONSANTRASYONA YÖNELİK TAVSİYELER
- Nereye ve ne zaman dikkat edilmesi gerektiğini bilin.
- Neleri göz önüne alıp neleri göz ardı edebileceğinizi belirleyin. Bunlar hızlı oynana karışık bir oyundaki temel becerilerdir.
- İyi alışkanlıklar hakemi baskı altındayken koruyacaktır.
- Sezon boyunca her maçtan sonra alışkanlıklarınızı ve performansınızı gözden geçirin.
- Unutmayın ki ne kadar tecrübeli olursa olsun hiçbir hakem maçtan sonra kendi performansından asla memnun değildir.

EĞİTMEN VE MENTÖRLER İÇİN KILAVUZ
- Hakemlerin yorgunlukla baş edebilecek düzeyde formda olmalarını sağlayın.
- Hakemleri bireysel olarak ele alıp kendilerine özgü konsantrasyon tarzları belirleyin.
- Konsantrasyonun şu an üzerinde yoğunlaşmasını sağlayın, sonuç üzerinde değil.
- Çalışma ve hazırlıkları amaca uygun olarak planlayın.
- Video analizleriyle konsantrasyon bozukluklarını tespit edin.
- Her hakeme kişisel maç planı hazırlayın.
- Heyecan seviyesini nasıl düzenleyeceğinizi öğrenin.

ÖZET
- Tutum ve performansınız, konsantrasyon, güven ve sakinlik seviyenize bağlıdır.
- Konsantrasyon hakemlerin öğrenebileceği bir beceridir.
- Hakemler düzenli egzersizlerle bunu bir alışkanlık haline getirip odaklanma kaybını en aza indirebilirler. Bu önemli maçlarda farkınızı ortaya çıkaracaktır.
- Hakemler bir maçta tam bir odaklanma ve yoğunlaşma halinden daha gevşek ama odaklanmış bir dikkat haline geçiş yapabilmek için NASIL NE ZAMAN ve NEREDE sorularının cevaplarını bilmelidirler.

Yazan: Alan RICHARDSON
Çeviren: M.Berk TORUN

BENZER YAZILAR:

1. Hakemlikte Müsabakaya Hazırlanma İYİ BİR HAKEMİN PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ Müsabaka bitmiş ve yaklaşık bir saat geçmiştir. Kendini daha fazla alarm durumunda...
2. Hakemlikte Psikolojik Becerilerin Geliştirilmesi Daha önceki yazılarımda iyi bir hakemliğin sadece spora özel kural bilgisi olmadığını ayrıca kişisel özelliklerinde gerekli olduğunu...
3. Hakemlikte Psikolojik Direncin Önemi YAZAN : Carl Jungebrand Carl Jungebrand 1986 yılından beri uluslar arası hakemlik yapmaktadır. Dört olimpiyat oyunu, üç...
4. Hakemlikte Psikolojik Direncin Önemi Carl Jungebrand 1986 yılından beri uluslar arası hakemlik yapmaktadır. Dört olimpiyat oyunu, üç dünya erkekler şampiyonası, dokuz...
5. Hakemlikte Psikolojik ve Fiziksel Hazırlık FİZİKSEL HAZIRLIK Hakemler uzatma periyotlarında büyük fiziksel gereksinimle karşı karşıya kalırlar. Ama farklı sporlar farklı fiziksel kondisyonlar...