Hakemlikte Psikolojik Becerilerin Geliştirilmesi

Daha önceki yazılarımda iyi bir hakemliğin sadece spora özel kural bilgisi olmadığını ayrıca kişisel özelliklerinde gerekli olduğunu göstermeye çalıştım.
Doğru zi¬hinsel durumu elde ettiğiniz zaman hakemliğiniz her zaman en üst potan¬siyelinize daha da yaklaşacaktır. Buradaki anahtar, psikolojik becerilerinizi optimal bir şekilde geliştirmektir. En iyisi, bu becerilere nasıl sahip olacağı¬nızı öğrenmektir, daha da doğrusu bir hakem olarak potansiyelinizin farkı¬na nasıl varacağınızı bilmeniz gerekmektedir.

Örneğin; antrenör, oyuncu ve seyirciler ile uyum sağlamaya çalışma, iletişim becerinizi geliştirmenizi gerektirir. Kendinizi etkili bir şekilde ifade etme, iyi bir dinleyici olma ve işbirliğinin yararları, iyi bir iletişimin tüm parçalarıdır.
Denge, gevşemenin psikolojik becerisi ile ilişkilidir. Rahat ve sakin kal¬ma, özellikle de müsabaka sırasındaki kritik zamanlarda hakemler için çok önemli bir psikolojik beceridir. Seyircilerin, oyuncuların, antrenörlerin ve medyanın baskısı ile baş edebilme için fiziksel ve zihinsel olarak rahat kal¬ma becerisi gereklidir. Bu beceri, adım adım gevşeme (progressive relaxati¬on), nefes alma egzersizi ve hakemin kendisi ile pozitif konuşması (self-talk) gibi rahatlama teknikleri kullanılarak öğrenilebilir.
Kararlılık, iyi bir konsantrasyon becerisi ve uygun dikkat odaklanması gerektirir. Hakemler müsabakadaki olayın üzerine odaklanmak zorundadır ve ne yapacağını bilemez bir duruma girmemelidir. Dikkat tetikleyicilerini kullanmak, göz kontrolü uygulaması yapmak ve o ana odaklı kalma ça¬lışmaları, bir müsabakanın başından sonuna kadar uygun şekilde dikkat odaklı olmayı sürdürmeye yardımcı olan bazı yollardır.
Söylenmek istenen şudur; iyi hakemlerin sahip olmaları gereken psiko¬lojik beceri özellikleri, çalışılarak uygulama edilebilir ve öğrenilebilir. Maa¬lesef, daha önce de belirtildiği gibi birçok hakem, fiziksel teknikleri kulla¬narak tipik antrenman yapmaktadırlar. Ama şunu ayırt etmek gerekir ki en iyi hakemler, fiziksel değil zihinsel becerileri iyi olanlardır. Sizin için iyi olan haber ise çok önemli olan bu zihinsel becerileri öğrenmenize yardımcı olacak tekniklerin mevcut olduğudur.
İleride yayınlanacak yazılarımda başarılı hakemlik için önemli olan psikolojik becerilerin ge¬lişiminde size yardım etmeye odaklanma ön planda olacaktır. Aşağıda bulunan başlıklar işinizin psikolojik başlıklarını oluşturmaktadır.
İletişim
Güven
Motivasyon
Gevşeme-Rahatlama (relaxation)
Konsantrasyon
İmgeleme (Zihinsel Hayal Etme)
Bu becerilerin anlatılacağı yazılarımda, ilk olarak psikolojik beceriler hakkında temel bilgileri sunacağım. Daha sonra hakemlik yaparken kullanaca¬ğınız becerilerin kazanımı için size yardımcı olacak özel teknikler, strateji¬ler ve antrenmanlar üzerinde tartışacağız. Amaç; uygulama edebileceğiniz, geliştirebileceğiniz ve işinizde kullanabileceğiniz becerileri, özel ve müsaba¬kada olay odaklı bilgiler ile sizlere sağlamaktır.
Bu psikolojik becerileri geliştirmek sizin biraz çaba sarf etmenizi ge¬rektirecektir. Ama siz zaten ?Başarılı Hakemliğin Psikolojisi? kitabını okuyarak ya da yazılarımı takip ederek gelişmeye olan bağlılığınızı şimdiden gösterdiniz. Kitabı veya yazıları okumaya devam ettiğinizde, zi¬hinsel ve duygusal durumunuzun sizi kontrol etmesi yerine sizin onları nasıl kontrol edeceğiniz ile ilgili noktaları ve psikolojik becerilerinizi nasıl geliştireceğinizi öğreneceksiniz.

Hakemliğe (Müsabaka Yönetmeye) Hazırlık
Üst düzey hakemlik kendi kendine olmaz. Üst düzey hakemlik, müsaba¬ka sırasında iyi performans göstermek için müsabakaya yoğunlaşmaktan daha fazla şey gerektirir. Üst düzey performansınıza ulaşmak, çok sık mü¬sabaka öncesi hazırlıkla doğrudan ilişkili olan bir şeydir. Bundan dolayı her hakem kişiliğine ve kendi spor branşına uygun gelecek müsabaka öncesi kendine özgü yöntemleri geliştirmelidir. Bu bölüm, etkili bir oyun öncesi hazırlık için bazı genel bilgiler sunmaktadır.
Müsabaka Öncesi Hazırlık
Müsabaka öncesi hazırlığınız, müsabakanın zihinsel ve fiziksel boyutlarına sizi hazırlayan tutarlı ve güvenilir yöntemleri içermelidir. Bu yöntemler; beslenme, uyku ve kondisyon gibi fiziksel unsurları da içermektedir. Psiko¬lojik veya zihinsel hazırlık; konsantrasyon, kendi kendine pozitif konuşma (self-talk) ve imgelemeyi içermektedir. Zihinsel beceriler daha sonraki ko¬nularda ayrıntılarıyla tartışılmıştır.
Müsabaka Öncesi Rutinlerin (Usuller/Yöntemler) Yararları
Müsabaka öncesi rutinler (a) zamanınızı organize eder, bu sayede az sonra¬ki müsabakaya odaklanabilirsiniz ve (b) etrafınızdaki tereddütleri ortadan kaldırır. Tereddütlerinizi azaltmak kaygınızı kontrol altında tutmanızı sağlayacaktır.
Müsabaka Öncesi Alışkanlık ve Adetler
Hakemler, sporcular gibi sık sık, oyun öncesi garip davranışlarda bulunur¬lar. Güya bu davranışlar, daha rahat ve güvenli olmalarına yardımcı olur. Örneğin; geçmişteki başarılı bir performans ile iyi-şans büyüsü arasında belirli bir ilişki kurarsanız, muhtemelen her müsabakadan önce aynı bü¬yüye sahip olmanız gerektiğini düşüneceksiniz. Bunun muhakkak olaca¬ğına inanmak, bu batıl inancın muhtemelen oyun içerisindeki sizin per¬formansınıza az da olsa etkisini sağlayacaktır. Ama, sizde bizim gibi insan alışkanlıklarına sahipsiniz. Bu tür davranışlar eğer size güven verirse, sizin iyi performans göstereceğinize sizi inandırır ve size önderlik eder, bu da aslında hakemliğinize katkıda bulunacaktır.
Müsabaka Öncesi Aksaklıkların Üstesinden Gelme
Bazen kontrolünüz dışında meydana gelen durumlar müsabaka öncesi rutinlerinizi takip etmenizi imkansız kılacaktır. Bu, sizin programınızın neden esnek bir yapıda olması gerektiğinin önemini vurgulamaktadır. Bu sayede müsabaka öncesi hazırlığınızdaki aksaklıkları engelleyebilir ve iyi bir şekilde hakemliğinize devam edebilirsiniz. Özel bir rutine fazlaca bağlı kalmak ise, olağan dışı durumlarda hakemliğinizi iyi yapmanızı engelleye¬cektir. Periyodik olarak sezon öncesi hazırlık turnuvalarında rutinlerinizi kullanmadan hakemlik yapmanız, daha önemli müsabakalar sırasında es¬nek olmanızı sağlayacaktır.
Seçeceğiniz müsabaka öncesi gündem (örneğin önemli bir final maçı veya küme düşmenin netleşeceği son maç gibi), ne olursa olsun, amacınız sizin için ideal olan ve takip edebileceğiniz usullerin/yöntemlerin geliştiril¬mesi olmalıdır. Bu bölümde anlatılanların amacı, hakemlik performansını¬zı en üst düzeye çıkaracak usulleri/yöntemleri oluşturmak için size bilgi ve öneriler sunmaktır. Anlatılanlarda her ne kadar psikolojik becerilerin önemi üzerinde dursa da, müsabaka öncesi hazırlığın zihinsel durumunu derinle¬mesine incelemeden önce fiziksel hazırlığı da basitçe tanımlamak gerekir. Bir sonraki yazım Fiziksel Hazırlık ile ilgili olacaktır.

Yrd. Doç. Dr. Rıdvan EKMEKÇİ

BENZER YAZILAR:

1. Hakemlikte Psikolojik Direncin Önemi YAZAN : Carl Jungebrand Carl Jungebrand 1986 yılından beri uluslar arası hakemlik yapmaktadır. Dört olimpiyat oyunu, üç...
2. Hakemlikte Müsabakaya Hazırlanma İYİ BİR HAKEMİN PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ Müsabaka bitmiş ve yaklaşık bir saat geçmiştir. Kendini daha fazla alarm durumunda...
3. Spor Yaralanmalarinin Psikolojik Yönleri Nelerdir Spor yaralanmalarının oluşum nedenlerinden biride psikolojik nedenlerdir. Bu durumun bilinmesi ve ortadan kaldırılması spor yaralanmalarındaki bir oluşum...
4. Sporda Psikolojik Hazırlık Nedir ? Spor Bilimleri, “antrenmanı” sporcuyu en yüksek verime götürecek teknik, kondisyon ve psikolojik çalışmalar olarak tanımlar. Psikolojik çalışmalar...
5. Sporda Psikolojik Hazırlık Nedir?   Spor Bilimleri, “antrenmanı” sporcuyu en yüksek verime götürecek teknik, kondisyon ve psikolojik çalışmalar olarak tanımlar. Psikolojik...