Çok sıkça hakemler müsabakanın oynanacağı stada veya salona müsaba¬kadan kısa bir süre önce varırlar. Oyun hakkında hiç bir şey düşünmezler bile, oyun öncesi hazırlık için zamanları kalmaz ve sonuç olarak bu tedbir¬sizliklerinin yansıması hakemin o günkü performansıdır. Bu yüzden yarış¬malar veya müsabakalar başlamadan önce oyun stratejisi tasarlamalısınız.
İlk olarak, güçlü ve zayıf taraflarınızı analiz ederek liste yapmalısınız. Hangi alanlarda tutarlısınız? Nerelerde sorun yaşıyorsunuz? Gücünüzü diğer hakemler mi tamamlıyor? Karar verme mekanizmanız deneme ya¬nılma yöntemiyle mi çalışıyor? Düdüklerinizi satabiliyor musunuz? Oyun öncesi planlamayı yaparken kendinizi değerlendirme (self-evaluation) ile ilgili olarak dürüst olmalısınız, aksi taktirde aynı hataları yapmaya devam edersiniz.
Oyun stratejisi geliştirmeye bir diğer bakış ise, oyunun oynanacağı yer ve takımlar hakkında müsabakadan önce bilgi sahibi olmaktır. Deneyimli hakemler, çaylak hakemlere göre oyun çevresi, antrenörler ve takımlar açı¬sından daha tanıdık olmalarından dolayı bir avantaja sahiptir. Tecrübeli hakemler zihinsel avantaja sahiplerdir, çünkü antrenörlerin ve oyuncuların oyun stillerini, oyun alanın özelliklerini, kalabalığın tavrını ve tipini bilirler (örn: engelleri, dış görünüşü, zamanlamayı) (Clegg ve Thompson, 1979). Tecrübesiz bir hakem oyun kasetlerini izlemeli, yerel ve ulusal gazeteleri okumalı, bu gibi durumlar için diğer hakemlerden danışmanlık almalıdır.
Oyun öncesi planınızı geliştirirken, durumun analizinde potansi¬yel hatalarınızı göz önüne alın. Göreviniz hakkında zor ya da kolay diye asla bir önyargıya sahip olmayın. Bu tür düşünceler kendinizle ilgili memnuniyete veya endişeye yol açar ve müsabakanın gereksi¬nimleri yerine duygusal hassasiyete odaklanmanıza neden olur.
Stratejik planınız ayrıca alışkanlık haline gelmiş hatalara da çözüm bul¬malıdır. Örneğin; bazı düdükleri önceden tahmin eğiliminiz olabilir. Ken¬dinize şunu hatırlatın, hiçbir şey olmadan önce düdük çalmamalı ve bir kuralı yanlış uygulamaktansa o düdüğü bir es bekleyerek çalmanın daha iyi olduğu bilinmelidir. İyi hakemler düdükleri (faulleri veya ihlalleri) değil, oyunu daha önceden tahmin eder. Sahada veya salonda dikkatlice hazır¬lanmamış bir aksiyon planı ile hareket etmek, sizi hatalara açık bir şekilde bırakır ve bunun sonucu olarak da antrenör, oyuncu ve seyircilerden gelen eleştiriler ortaya çıkar. Müsabakalardan önceki zamana bağlı oyun strateji¬leri, hakemliğin gelişiminin yararları düşünüldüğünde çok küçük bir feda¬karlıktır.
Oyun öncesi planınızı geliştirirken, durumun analizinde potansi¬yel hatalarınızı göz önüne alın. Göreviniz hakkında zor ya da kolay diye asla bir önyargıya sahip olmayın. Bu tür düşünceler kendinizle ilgili memnuniyete veya endişeye yol açar ve müsabakanın gereksinimleri yerine duygusal hassasiyete odaklanmanıza neden olur.
Gidişat-Akış
(Müsabakanın gidişatını-akışını hissetme)
Hakemler iyi bir planlamacıdan veya teknisyenden daha da fazlası olmak zorundadırlar. Ayrıca spor yapmanın ve spordaki duygu ve hislerin neler olduğunu bilmek zorundadırlar. Antrenör ve aynı zamanda hakem olan Jim Casada?ya göre; bazı hakemler hakemlik yaptıkları sporun ?gerçek do¬ğasını? anlayamıyorlar (Casada; 1986). Bu hakemler teknik konularda veya kural bilgisinde uzman olabilirler ama, sporun ince farklılıkları için bazı değerlendirmelerde eksik kalmaktadırlar.
Hakemlik yaptığınız sporu illaki oynamış olma gibi bir zorunluluk yok ancak, eğer oynamadıysanız oyunun ruhunu hissetmenizde bazen zor an¬lar yaşayabilirsiniz. En çok para kazanan beş futbol antrenörü ile yapılan röportajda içlerinden biri şöyle demiştir; ?Şimdilerde oyunculuktan gelme¬yen birçok hakem var ve bana göre onlar oyunculuktan gelenler kadar iyi değiller? (Tapp;1985). Elbette bu sonuç birçok hakemin davranışlarından algılanarak ortaya çıkmıştır. Diğer yandan, müsabaka sırasında kendi rolü¬ne tamamen dalan bir hakem oyuncuların ve antrenörlerin beklentilerine cevap verecek nitelikte olabilir.
Gidişatı-Akışı Tecrübe Etme
İster televizyondan ister müsabaka alanından olsun, mümkün olduğu ka¬dar çok maç veya yarışma izlemelisiniz. Oyunu oyuncularla birlikte yaşa¬maya çalışın. Oyuncular tarafından gösterilen bazı özel becerilerin tanıdık gelmesi, oyunun gidişatını ve zor durumları hissederek onlarla başa çıkma ve spora özgü duygusal seviyenin hissedilebilirliğini geliştirme gereklidir.
Oyuna oyuncuların gözünden bir bakış yaptıktan sonra tekrar hakem rolünüze geri dönün. Oyuna farklı açılardan bakabilme sporculuğun ne ol¬duğunu sezmenizde yardımcı olacaktır.
Hakemlikteki geleceğiniz, hakemliğin sanatı ve bilimini birlikte uygula¬manıza bağlıdır. Zamanla tecrübe kazanmak önemlidir ama etkili hakem¬lik yapmak için gerekli olan sezgiyi ve bilgiyi çok daha çabuk kazanabilirsi¬niz.
İmgeleme (Zihinsel Hayal Etme)
İmgeleme, oyun öncesi ve sırasında görevinize daha odaklanmanıza yar¬dımcıdır. İmgeleme, oyun öncesi rutinlerinizde kullanabileceğiniz çok güç¬lü zihinsel bir tekniktir. Örneğin; bir düdük çaldığınızda sesin ve görünüşün nasıl olmasını is¬tediğinizi bir düşünün. Mevcut durumu zihninizde canlandırın. Verebile¬ceğiniz cezaları düşünün. Bu tür aksiyonlar hakemlik becerinizde güven kurmanızı sağlar ve oyunda da pozitif tavrınızı destekler. İmgeleme, doğru hakemlik tekniğini zihinsel olarak ezberlemenizi sağlar. Oyun öncesi performansınızı düşündüğünüzde, oyunda oluşacak benzer durumlara ve görevinize daha konsantre olmanızı gerçekleştirir. İmgeleme, zihninizi pozitif performans sonuçları ile meşgul eder ve olu¬şabilecek negatif düşünce ve duygulara harcanan zamanı azaltır. Bundan dolayı daha az gergin olursunuz ve canınız sıkılmaz. İmgelemeyi bir önceki oyun için bütün hafta boyunca kullanabilirsiniz. Bütün bunlara ek olarak imgeleme, saha, salon, kort, havuz veya pistte gitmeden önce yapılacak en son şeydir.
Seçici Dikkat
Hakemler olası durumlara karşı hazırlıklı olmalı ve bu durumlardan anlam¬sız olanlarını ayırmalıdır. Eğer hangi durumlara dikkat edeceğinizi ve hangi durumlara aldırmayacağınızı bilirseniz, müsabakanın anahtar elementleri¬ne daha konsantre olabilirsiniz. Hakemler dikkat seçimini iyi yapamadık¬larından dolayı çokça yanılırlar. Örneğin; tecrübesiz bir basketbol hakemi topsuz alanda olan aksiyon yerine topa odaklanabilir. Bundan dolayı da re-bound sırasında itme gibi önemli bir pozisyonu kaçırabilir.
Neyi izleyeceğinizi bilmek başarı için kritik bir unsurdur, bununla be¬raber bir hakem odaklanmayı uzun bir süre devam ettirebilecek düzeyde olmalıdır. Seçici dikkat, geçici bir durum değildir. Müsabaka sırasında çev¬renizdeki olası durumlara konsantre olmanızı gerektirir. Hakemlerin oyun akışında duraksamalar, yorgunluk, düşük motivasyona bağlı konsantras¬yon eksikliği ve dikkat odağının dağılmasından uzak durmaları gerekmek¬tedir.
Dikkat ile ilgili hakemlerin yaşadığı bir diğer problem ise hakemliğin sorumlulukları ile ilgili odaklanmanın ayarlamasını yapmaktır. Teniste ve voleybolda çizgi hakemi veya atletizmde bitiş çizgisi hakemi gibi bazı sporlarda hakemler yakın odaklı olmalıdır. Aksine basketbol veya amerikan futbolu gibi hareketleri geniş bir alanda gözlemleyen hakemler genel odak¬lanmaya ihtiyaç duyarlar.
Konsantrasyon üzerinde çalışılmalıdır, bundan dolayı hakemlerin kon¬santrasyonu müsabaka öncesi rutinlerin bir parçası haline getirmeleri ge¬rekmektedir. Seçici dikkatinizi geliştirmek için müsabaka öncesi rutinleri¬niz şunları içermelidir:
Müsabakada gerekli olan hakemlik görevlerinizi gözden geçirme
Arka arkaya olası durumlar listesi geliştirme (örneğin, partner ile yapaca¬ğın yardımlaşmalar, topun yeri, mekanik vb.)
Kalabalığın gürültüsü veya saha dışı hareketler gibi durumları ayırmada uygulama yapma
Odada hareket eden insanlar veya yüksek sesle çalan bir radyo varken müsabaka kasetlerini izleyerek düdük çalmaya çalışma.
Yrd. Doç. Dr. Rıdvan EKMEKÇİ
|
|
|
BENZER YAZILAR:
- Basketbol Oyun Kuralları ve Üç Hakem Mekaniği Basketbol Oyun Kuralları 2008 Basketbol Donanımı 2008 Üç Hakem Mekaniği 2008 İkili Hakem Mekaniği 2008 FIBA Oyun...
- Nasıl Daha İyi Hakem Olunur Fred Horgan FIBA teknik komite üyesidir. FIBA uluslar arası hakem eğitmeni, FIBA Amerika eğitmeni, Kanada teknik komiseri...
- Hakemlikte Psikolojik Becerilerin Geliştirilmesi Daha önceki yazılarımda iyi bir hakemliğin sadece spora özel kural bilgisi olmadığını ayrıca kişisel özelliklerinde gerekli olduğunu...
- Hakemlikte Müsabakaya Hazırlanma İYİ BİR HAKEMİN PSİKOLOJİK ÖZELLİKLERİ Müsabaka bitmiş ve yaklaşık bir saat geçmiştir. Kendini daha fazla alarm durumunda...
- Eğitsel Oyun Kavramı ve Doğuşu Oyun özgür bir eylemdir. Bilinçli olarak günlük hayatında dışında kalır. Ciddi bir iş olarak oyuncu kendini oyuna...
Loading ...